يعنى فرا مگيريد كافران را دوستان و مخصوصان خود كه از غير ملت شمايند تا افشاى اسرار و ضماير خود كنيد بر ايشان پس بيان علت منع از مواسلة ايشان مىكند بقوله * ( لا يَأْلُونَكُمْ ) * تقصير نميكنند شما را * ( خَبالًا ) * تباهى الو بمعنى تقصير است و اصل آن آنست كه متعدى به حرف باشد و تعديهء به دو مفعول بر تضمين معنى منع يا نقص است كقولهم ( لا الوك نصحا و ما الوته خيرا او شرا ) و خبال بمعنى فساد است ( و منه الخبل بفتح الباء و سكونها للجنون لانه فساد العقل و رجل مخبل الراى اى فاسد الراى ) پس حقيقت معنى آنست كه باز نميدارند شما را فساد و ضلال * ( وَدُّوا ما عَنِتُّمْ ) * دوست دارند شدت ضرر و صعوبت مشتقت شما را و در مجمع گفته كه اشتقاق آن از عنت است كه بمعنى مشقت شديده است و ما براى مصدريه است اى ( تمنوا عنتكم و شدة مشقتكم ) چنانچه به اين مفسر شده * ( قَدْ بَدَتِ الْبَغْضاءُ ) * بتحقيق كه آشكارا شده است دشمنى يعنى علامة عداوت ظاهر گشته است * ( مِنْ أَفْواهِهِمْ ) * از دهنهاى ايشان يعنى از سخنان كه بر دهن ايشان ميگذرد چه به جهت فرط بغض ايشان ضبط خود نميتوانند كرد كه از السنهء ايشان صادر نشود و از امير المؤمنين ( صلوات اللَّه عليه ) روايت است كه ما اضمر احد شيئا الا ظهر فى فلتات لسانه و صفحات وجهه هيچ كس چيزى پنهان نكند الا كه آن ظاهر شود در ميان سخنان او و از دو صفحهء روى او و اين بسبب شدت عداوت يهود بود كه پيوسته در تجسس عيوب مسلمانان بودند و از غايت حقد و بغض منافقان بود كه سخنان فتنه انگيز در حق حضرت رسالت ( ص ) ميگفتند ( و لهذا قال ) * ( وَما تُخْفِي صُدُورُهُمْ ) * و آن چه پنهان مىدارد دلهاى ايشان * ( أَكْبَرُ ) * بزرگتر است و بيشتر است از آن چه بر زبان ميرانند زيرا كه به دو ظهور آن نه از رويت و اختيار است * ( قَدْ بَيَّنَّا ) * بتحقيق كه بيان كرديم * ( لَكُمُ الآياتِ ) * براى شما آيتهاى داله بر وجوب اخلاص در دين و لوازم موالات شما با مؤمنان كه اولياء خدايند و معادات شما با كافران كه دشمن اويند * ( إِنْ كُنْتُمْ ) * اگر هستيد شما كه از روى صدق و انصاف * ( تَعْقِلُونَ ) * دريابيد و تعقل كنيد مواقع نفع را كه دوستان جانىاند و مكامن ضرر را كه دشمنان نهانىاند اين جمل اربع مستانفاند بر تعليل نهى از آنكه فرا گيرند كافران را دوستان مخلص خود و نيز به جهت تاكيد معنى مذكور ميفرمايد كه * ( ها ) * تنبيه است بر خطاى ياران كه با اغيار دم دوستى ميزدند